PETROLÜN TARİHİ
Çarşamba, 01 Ekim 2014
Logo
 

PETROLÜN TARİHİ

Bugün çeşitli kaynaklardan, insanlığın petrolle tanışıklığının ve çeşitli amaçlarla kullanımının binlerce yıl öncesine kadar uzandığı bilinmektedir. Söz konusu kayıtlardan, MÖ. 3200 yıllarında Mezopotamya’da inşaatçılıkta harç katkı maddesi, gemicilikte yalıtım ve kalafatlama malzemesi olarak; yine tarihi kayıtlardan M.Ö. 300 yıllarında, Mısır’da mumyalama işlerinde, asfaltın kullanıldığı öğrenilmektedir.

13. üncü yüzyılın sonlarında yakın ve uzak doğuya seyahat eden Marco Polo, Bakü’ de sıvı asfaltı tasvir etmiş, uzak doğuda petrolün ufak ölçüde de olsa ticari bir mal gibi muamele gördüğünü, hatta bu petrolün hayvan derisinden yapılmış tulumlarda taşındığını zikretmiştir.

Öte yandan petrolün yanıcı özelliğinden yararlanma yönündeki kullanımı da çok eskilere uzanmaktadır. Milattan önce Çin’de, Milattan sonra Roma, İran ve Yunanistan vb. Ortadoğu ve Avrupa ülkelerinde ham petrolden aydınlanma malzemesi olarak oldukça yaygın bir şekilde yararlanıldığına ilişkin kayıtlar bulunmaktadır.

Kolay yanma özelliği, bugün olduğu gibi eski çağlarda da, petrolün aynı zamanda bir silah olarak kullanımını mümkün kılmıştır.

Petrolün, Amerika kıtasının keşfinden önceki sakinleri tarafından da bilindiği bugün yapılan arkeolojik araştırmalar neticesinde anlaşılmaktadır. Kızılderililerin mabetlerinde yanan meşalelerin petrolle karışık olduğuna muhakkak nazarı ile bakılmaktadır.

20. ci yüzyıla damgasını vuran petrolün bir sanayi kolu olarak doğuşu 19 uncu yüzyılın ortalarına rastlamaktadır. 1800 lü yılların ortalarında Kanadalı Abraham Gesner’in doğal olarak yeryüzüne sızan petrolden gazyağı rafine edişi, petrol sanayinin doğuşunu simgelemektedir. Gerçekte gazyağının üretilişi, aydınlanma alanında tam bir devrim olmuş ve gazyağına kısa sürede büyük talep doğmuştur.

Gazyağının üretilmeye başlanması ile birlikte hızla gelişen ham petrol talebi, doğal olarak yeryüzüne çıkan petrolün oluşturduğu kaynakların dışında petrol üretilmesi ihtiyacını doğurmuş ve böylelikle petrol sanayinin yeni bir cephesi ortaya çıkmıştır.

Dünyada ticari amaçlı ilk petrol arama faaliyeti “Pennsylvania Rock Oil Company” isimli bir şirket tarafından 1850′li yılların sonlarına doğru ABD’nin Pennsylvania eyaletinde gerçekleştirilmiştir. O yıllarda su pınarlarından habbeler halinde ve tuz kuyularına sızıntı halinde gelen “Kaya Yağı” olarak adlandırılan petrol, kumaşa emdirilerek toplanıyor ve ilaç olarak kullanılıyordu. Aynı zamanda aydınlatmada kullanılabileceği biliniyordu. O tarihlerde nebati yağlardan başka, kömürden elde edilen yağlar ve pahalı tesis gerektiren havagazı aydınlanmada kullanılıyordu.

Bol miktarda kaya yağı bulunması halinde aydınlatma piyasasında bunu yaygınlaştırarak Amerika’yı aydınlatmayı ve kendilerini de zengin etmeyi tasarlayan George Bissel ve iki ortağı, zamanın en yetkili bilim adamlarından Yale Üniversitesinde kimya profesörü Benjamin Silliman Jr. dan kaya yağının analizini isterler. Amaçları ünlü bir profesörün vereceği rapor ile kamuyu etkileyerek kurmayı düşündükleri şirkete yeterli parasal kaynak temin etmekti. Analizler damıtma sonucu çok iyi aydınlatma niteliği olan gaz yağının elde edilebileceğini gösteriyordu.

Ortaklar bu raporu yayınlayarak büyük ilgi gördüler ve kurdukları “Pennsylvania Rock Oil Company” adlı şirket için gerekli olan parasal kaynağı temin ettiler. Avukat George Bissel 1856′da New York’ta bir eczanenin vitrininde ilaç olarak satılan kaya yağı şişesinin üzerindeki etikette tuz sondajı kulelerini gördü. Tuz sondajı Çin’de 1500 seneden beri kullanılmakta ve 1000 m. derinliğe kadar inilmekte idi. Metot 1830′da Avrupa’ya getirilerek uygulanmaya başlanmıştı. 1857′de ortaklardan bankacı James Townsend, Edvin L. Drake ile tanışır ve bu kişi ile kaya yağı hakkında konuşurlar. Demir yollarında kondüktör olarak çalışmakta olan ve daha önce çok çeşitli işlerde çalışan Drake, tuz sondajı metodu ile petrol bulma işini becerebileceği kanısına varır ve şirketin hisse senetlerinden bir miktar satın alır.

Ortaklar Drake’e Pennsylvania’ya giderek petrollü su kaynağı olan bir araziyi seçerek ruhsatla kapatmak görevini veririler. Şirket sahipleri Titusville çevresindeki yetkililere yazdıkları tanıtma mektuplarında önemli kişi görünümü vermesi için Drake’i, Albay Drake olarak tanıtırlar ve bu çok yararlı olur. Drake Pennsylvania’nın Titusville kasabasında petrol Deresi’nin (Oil Creek) üzerinde bulunan bir çiftlikte ruhsat alır. Bu arazideki su kaynaklarından günde 6 galon petrol toplanabilmektedir. Sondajla bol petrol çıkarabileceğine iyice inanan Drake, ortaklarına durumu anlattıktan sonra sondaj için bir buhar makinesi yapmaya başlar. Bu arada William A. Smith adında bir demirci ile sondajı yapmak üzere anlaşır. 1 Mayıs 1858 tarihinde sondaja başlanır. Ancak sondaja başlandıktan kısa bir süre sonra şirketin parasal kaynakları tükenir. Banker Townsend 1859 yılının Ağustos ayı sonlarında Drake’e sondajı bırakması talimatını gönderir.

Drake bu mektubu henüz almamış ve Ağustos’un 27’si Cumartesi günü öğleden sonra kuyu 69 feet’te (21 m.) delinirken sondaj bir çatlak boşluğuna düşer ve 15 cm. daha kayar. Hafta sonu için sondaj durdurulur. Pazar günü kuyuyu kontrole gelen sondör William borudan aşağıya baktığında siyah bir sıvı görür. Pazartesi günü Albay Drake kuyuya geldiğinde çevrede ne kadar boş varil, kap varsa petrolle dolu olduğunu ve William ve yardımcılarının bunları dikkatle koruduğunu görür. Kuyuya bir emme basma su pompası monte eden Drake elle petrol çıkarmaya baslar. Böylece dünyada ilk kez yer altından petrol üretimi gerçekleştirilmiş olmaktadır. Drake’in bu başarısı petrol sanayinde gazyağının üretiminden sonra ikinci devrimi oluşturmaktadır.

Petrolün sondaj yapmak suretiyle üretilebileceğinin görülmesi, kısa sürede ABD’ de petrole hücum hareketini başlatmıştır. Birçok iş adamı bu yeni iş kolunda yatırım hareketine katılmış ve 3 yıl gibi oldukça kısa bir sürede petrol üretimi 3 milyon ton seviyesine ulaşmıştır.

1900`lü yılların başına kadar ABD, petrol endüstrisinde rakipsiz kaldı ise de, bu dönemden itibaren dünyanın çeşitli kesimlerinden yeni rakipler ortaya çıkmaya başladı. Dönemin ABD dışındaki en önemli üreticisi Bakü’den yaptığı üretim ile Çarlık Rusya’sı olmuştur.

Bakü’de petrolün varlığı çok eski dönemlerden beri bilinmekle birlikte bu bölgenin ilk üretimi 1877′den sonra başladı. Rusya’nın üretici olarak devreye girmesi ile ilk kez ABD’ ye ciddi bir rakip çıktı.
Azerbaycan’da yapılan bu üretim kısa sürede önemli bir gelişme gösterdi. 1890′larda Rusya’nın sahaları, ABD’nin Pennsylvania sahalarından daha verimli hale geldiler.1885′te Rusya, ABD’nin üretiminin 2/3 seviyesine gelmiştir.

Orta Doğunun petrol bakımından sahip olduğu zenginliğin boyutu esas olarak İkinci Dünya Savaşından sonra keşfedildi ve büyük çaplı üretimler bu dönemden sonra gerçekleşti. Orta Doğu petrolleri uzunca bir süre dünyanın diğer bölgelerindeki petrol alanlarında olduğu gibi batılı büyük petrol şirketlerinin hakimiyetinde kaldı.

Batılı petrol şirketlerinin Orta Doğu petrolleri üzerindeki hakimiyetine karşı ilk ve en önemli girişim 1960 yılında OPEC (Organisation of petroleum Exploration Countries) in kuruluşu oldu. OPEC‘in kuruluşu öncesinde, Orta Doğunun petrol üreticisi ülkeleri, şirketlere karşı kendileri açısından daha iyi şartların temini için tek tek mücadele ederken, OPEC‘in kuruluşu ile şirketlere karşı bir birlik oluşturmuş oldular.

Share

 


İLGİLİ MADDELER

Powered By relatedArticle