Milyonlarca yıl önce, bugün bildiğimiz kara parçalarının çoğu denizlerle kaplıydı. Bu sularda sayısız bitki ve hayvan yaşıyordu. Bunlar ölünce kalıntıları dibe çöküp çürümüştü. Denizlere, ırmaklara çamur ve kum taşınıyordu.

Taşınan bu çamurlar ve kumlar, bitki ve hayvan kalıntılarının üstünü tabaka tabaka örttü, eski tabakalar daha derinlere gömüldükçe üstlerindeki ağırlığın giderek çoğalmasıyla oluşan basınç, ısı meydana getirdi ve yavaş yavaş milyonlarca yıl sonra ölü bitkiler ve hayvanlar petrol, hampetrol ve doğal gaz haline geldi.

Kaya sertleştikçe petrol ve gaz, yoğun kaya ve kumtaşının sıkışmasıyla dışarı çıkıyordu. Petrol, düşünmüş olabileceğiniz gibi yer altında petrol havzalarında birikmiyordu. Kumtaşlarının arasında ufak yerlerde birikiyordu. Örneğin, bir kovayı ağzına kadar kuru kumla doldurursanız, içine hala su koyabilirsiniz. Çünkü kum taneleri arasında suyun sığacağı daha pek çok yer vardır.

İşte petrol de yeraltı kumtaşında bu şekilde bulunur. Basınç altında kalan petrol, boşluklar arasına ve geçirgen ortamlara doğru göç eder ve rezervuar dediğimiz yerlerde birikir. Bazen de yer kabuğundaki çatlaklardan yüzeye sızıp, ufak havuzlar ya da katran çukurları meydana getirir.

Yüzyıllar geçtikçe yerin kabuğu değişmiş, tabakalar değişmiş ya da kırılmış, denizler geri çekilmiş, dağlar oluşmuştu. Yaşlı deniz yatakları kum ve toprak haline gelmişti.

Yerin kabuğunun hareketi bazı kaya tabakalarının kıvrılmasına neden olmuş ve bazıları kemer şeklinde bükülmüştü. Petrol ise içinden geçemeyeceği yoğun kaya engelleri ile kapanıncaya kadar hareket etmiş, böylece petrolün içinde toplandığı kapanlar olumuştu.

Ham Petrol Ne Zaman Tükenecek?

İran, Irak, Suudi Arabistan petrolleriyle bilinen Basra Körfezi’nin petrol ve doğalgaz yataklarındaki kapasitesi, dünyanın en büyük yataklarını oluşturmaktadır

Bilinen 1.4 trilyon varillik dünya petrol rezervinin 550 milyar varili tüketilmiş ve geriye 850 milyar varil petrol kalmıştır. 1.4 trilyon varillik bilinen petrol rezervinin 930 milyar varili yalnızca Basra Körfezi çevresindeki beş jeolojik formasyondan oluşan bölgede yer almaktadır. İkinci önemli yatak Arabian Subbasil dediğimiz Tuvayig ve Hanefi-Arap isimli tabakalarda yer almaktadır. Bu yatakta ise 199 milyar varil yalnızca petrol, gazla birlikte ise 234 milyar varillik rezerv söz konusudur.

Petrol fiyatlarının ve talebin artması, bazı uzmanları, petrole olan erişimin yakın bir gelecekte azalmaya başlayacağı konusunda kaygılandırıyor. Bazı uzmanlarsa petrol kaynaklarının tüketiminin son derece yavaş olduğunu, petrolün, daha yüzyıllar boyunca ana enerji kaynağı olmaya devam edeceğini savunuyor. Petrol kaynaklarının azalması ve bunun küresel çaptaki etkileri ne olur?

Petrol üretiminin önümüzdeki yıllarda yüzde enaz 4 oranında azalacağı tahmin ediliyor. Londra’daki, kar amacı gütmeyen ve petrol kaynaklarının tükenmesi konusunda kamuoyunu bilinçlendirmeyi amaçlayan Petrol Kaynakları Analiz Merkezi üyesi gazeteci David Strahan da bu görüşte:

"Petrol üretiminde zirveye erişmek demek, gezegendeki son varil petrolü de tüketmek olarak algılanmamalı. Küresel petrol üretimi, bir grafikte, simetrik bir dağa benzer. Bu nedenle zirve de tam ortada yer alır. Şu anda petrol üretiminin her yıl artacağına alışmış durumdayız. Ancak petrol üretimi, zirveye ulaşacak, sonra da azalmaya başlayacak. Önümüzdeki yıllarda petrol kaynaklarının hızla tükenmeye başladığını göreceğiz."

Bazı uzmanlar, petrol üreten ülkeleri, çok kar yapmak için artan talebe rağmen arzı kısıtlı tutmakla suçluyor. Diğerleriyse Amerikan dolarının başka para birimleri karşısında değer kaybetmesinin petrol fiyatlarının özellikle Amerika’da yükselmesine yolmaçtığını söylüyor. Texas’taki Rice Üniversitesi enerji uzmanı Kenneth Medlock, günümüz petrol piyasasına arz ve talep dengelerinin şekil verdiğini vurguluyor:

"Petrol üretim ve tüketimi, eskiye oranla aynı, çünkü piyasanın dengede kalması gerekiyor. Ancak küresel ham petrol üretimi, günde 84 buçuk milyon varil civarında. Geçtiğimiz on yıl içinde talep, 30-40 yıl öncesine göre çok daha hızla arttı. Talep artışına göre petrol üretimi de artış gösteriyordu. Ancak son 3 yıl içinde fiyatların hızla arttığını gördük. Üretimse yeterince artmadı. Bu yüzden de petrol fiyatları yükseliyor."
Bazı uzmanlar, daha az petrol olan yataklara ulaşmak için daha derinde sondaj yapmak gerektiğini, bunun da çok zor ve pahalı olduğunu ileri sürüyor. Ancak Houston Üniversitesi kimya ve biyomoleküler mühendisi Michael Economides’e göre, petrol kaynaklarının kısa süre içinde tükenmesi beklenmiyor.

 "Petrol kaynaklarının tükenmekte olduğu ilk kez 1866 yılında, ilk petrol kuyusu, Pennsylvania eyaletinde açıldıktan 4 yıl sonra söylenmeye başlamıştı. Petrolün bittiği, son 150 yıl içinde en az 6 büyük ve kritik olay sonrasında dile getirildi. Petrol üretimi, bir gün doruğa ulaşacak. Ancak benim hesaplarıma göre bu, 2040, hatta 2050’de olacak. Bundan sonra da petrol üretimi, belki de 200-300 yıl daha devam edecek."
Economides, yüksek teknoloji ve yeni sondaj tekniklerinin dünyadaki bilinen petrol kaynaklarını genişlettiğini söylüyor. Bu nedenle de birçok uzman, petrol kaynaklarının miktarının, tahmin edilenden fazla olduğunu öne sürüyor. Bu yılki tahmin, bir buçuk trilyon varilden fazla.

Bir çok uzman, petrolün bitmeye başlamasının, dünya ekonomisi ve siyasi istikrar üzerindeki etkisinin son derece büyük olacağını düşünüyor.

1995 BP Dünya Enerji Rezervlerinden elde edilen istatistikler aşağıdaki gibidir.

Ham Petrol
 Rezervler
 R/P Oranı
 
Ortadoğu
 89.4 milyar ton
 93.4 yıl
 
A.B.D.
 3.8 milyar ton
 9.8 yıl
 
A.B.D - 1995 USGS data
 10.9 milyar ton
 33.0 yıl
 
Dünya Toplam
 137.3 milyar ton
 43.0 yıl
 
 
Ham Petrol
 Rezervler
 R/P Oranı
 
A.B.D.
 240.56 milyar ton
 247 yıl
 
Dünya Toplam
 1,043.864 milyar ton
 235 yıl
 
    
A.B.D.
 4.6 trilyon metreküp
 8.6 yıl
 
A.B.D.- 1995 USGS data
 9.1 trilyon metreküp
 17.0 yıl
 
Dünya Toplam
 141.0 trilyon metreküp
 66.4 yıl